بهار
۱۳٩۱/۳/۱٠
شرح حال دکتر ناتل خانلری و شعر عقاب از این شاعر معاصر ... نظرات() 

 

 

 

 

 

پرویز ناتل خانلری

دکتر پرویز ناتل خانلری در سال 1292 در تهران بدنیا آمد پدر و مادرش اهل مازندران بودند وی تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه"سن لویی"  می گذراند و دردارالفنون به تحصیل در رشته ادبی می پردازد.سپس  در  دانشگاه تهران در رشته زبان و ادبیات فارسی ،ادامه تحصیل می دهد و پس از گرفتن لیسانس به استخدام وزارت فرهنگ درمی آید  و به تدریس در دبیرستان های رشت مشغول می شود وپس ازدریافت دکترا ی ادبیات از دانشگاه تهران ،در این دانشگاه  تدریس می کند .و کرسی تاریخ زبان فارسی را  بنیان می نهد .دکتر خانلری  2سال برای ادامه تحصیل به کشور فرانسه می رود ودر دانشگاه سوربن فرانسه در آواشناسی به تحصیل و تحقیق  می پردازد .

 یکی  از کارهای وی ایجاد مجله سخن می باشد.این مجله با چاپ آثار و معرفی  شاعران و نویسندگان جوان تاثیر زیادی در اعتلای فرهنگ داشت.وی همچنین بنیاد فرهنگ ایران را تاسیس کردو تا سال 1357ریاست این بنیاد را بر عهده داشت

از آثار دکتر خانلری کتاب دستور زبان فارسی وتاریخ زبان فارسی در 5جلد است .کتاب دستور زبان به عنوان کتاب درسی دبیرستان ودانشگاه تدریس می شد.و اثر دیگر وی جز کتابهای مرجع می باشد.

 شعر عقاب از استاد خانلری در قالب مثنوی سروده شده است و یکی از شاهکار های ادبیات  فارسی است. عقاب شعری سمبولیک است و بیامی ارزشمند دارد .

زاغ و عقاب نماد دو شخصیت متضاد انسان هاهستند . برخی از انسان ها تنها به کمیت عمر و خوشی های زود گذر می اندیشند و برای کسب مال و  گذران زندگی ، حاضرند به هر  نوع بستی و ذلت تن دهند .در حالیکه چه عمر کوتاه یا بلند در هر حال سرانجام زندگی مرگ است بقول فردوسی :

همه مرگ راییم بیرو جوان             که مرگ است چون شیرو ما آهوان

و عقاب نماد کسانی است که تفکر و اعتقاد متفاوتی با گروه نخست دارند . اینان به گوهر وجودی خود ارج می نهند و  به کیفیت زندگی می اندیشند و بر این اصل معتقدند که عمر  کوتاه را  با عزت و سربلند گذراندن، بهتر  از عمر طولانی اما با   حقارت وخواری زیستن  است.

"مرگ سرچشمه ی بزرگترین و مهمترین ترس های آدمی است و گاه نیرومندترین و شجاع ترین افراد نیز در مواجهه با آن احساس ضعف و درماندگی می کنند .انسان به ناچار برای مواجهه با مرگ و غلبه بر ترس ناشی از آن ، به دنبال چاره اندیشی و دستیابی به تکیه گاه محکمی است تا حقیقت مرگ را آسان تر ببذیرد ." (!)

 

 

 

                                                                                                 

عکس عقاب سلطان آسمان

عکس عقاب سلطان آسمان

 

 

 

 

عقاب

 

گشت غمگناک دل و جان عقاب                    

                                    چو ازاو دور شد  ایام   شباب

دید کش دور به  انجام   رسید                    

                                     آفتابش   به  لب  بام   رسید

باید  از  هستی   دل   برگیرد                       

                                      ره سوی کشور  دیگر   گیرد

خواست  تا  چاره ی ناچار کند                   

                                     دارویی  جوید  و  در کار   کند

صبحگاهی ز پی  چاره ی  کار                  

                                      گشت بر باد سبک سیر سوار

گله کاهنگ چرا داشت به دشت                 

                                      نا گه از وحشت پر ولوله گشت

وآن   شبان ،بیم زده  ،دل نگران                 

                                         شد  پی  بره ی     نوزاددوان

کبک در  دامن  خاری   آویخت                    

                                       مار پیچید و به  سوراخ  گریخت

آهو   استاد  ونگه   کرد  ورمید                        

                                        دشت را  خط  غباری  بکشید

لیک صیاد   سر دیگر   داشت                       

                                       صید را   فارغ و  آزاد   گذاشت

چاره ی مرگ نه کاری ست حقیر             

                                       ز نده را دل نشود از جان   سیر

صید هر روزه به  چنگ آید  زود                  

                                              مگر   آن  روز  که  صیاد  نبود

 آشیان داشت بر آن دامن دشت                   

                                             زاغکی زشت وبد اندام وپلشت

سنگها  از  کف  طفلان  خورده                      

                                            جان  ز صد  گونه بلا  در  برده

سالها زیسته  افزون  ز  شمار                      

                                           شکم  آگنده  و  گند  و  مردار

بر  سر  شاخ   ورا    دید   عقاب                       

                                   ز آسمان سوی زمین شد به شتاب

گفت: کای  دیده  ز ما  بس   بیداد                     

                                        با   تو   امروز   مرا    کار    افتاد

مشکلی  دارم    اگر   بگشایی                       

                                    بکنم    آنچه    تو    می فرمایی

گفت: ما بنده ی  در گاه   توایم                       

                                      تا که  هستیم   هوا خواه  توایم

بنده آماده  بگو   فرمان   چیست                 

                                     جان به راه توسپارم،جان چیست؟

دل چو در   خدمت  تو   شاد کنم                       

                                        ننگم آید  که    ز  جان  یاد کنم

 این همه گفت  ،ولی با دل خویش                 

                                        گفتگویی  دگر  آورد  به   پیش:

کاین ستمکار  قوی  پنجه  کنون                   

                                       از نیاز است  چنین   زار و  زبون

لیک   ناگه    چو   غضبناک شود                    

                                       زو حساب من و جان  پاک شود

دوستی را   چو    نباشد   بنیاد                       

                                         حزم  را  بایدم   از  دست   نداد 

در دل خویش چو این رای گزید                 

                                           پر زد و   دورترک  جای    گزید

زار و افسرده چنین گفت عقاب                  

                                          که:مرا  عمر   حبابی ست بر آب

راست است این که مرا تیز پر است              

                                          لیک   پرواز  زمان    تیز تر  است

من گذشتم به شتاب از در و دشت                  

                                            به شتاب ایام   از  من   بگذشت

گر چه از عمر،دل سیری نیست                    

                                           مرگ می آید و   تدبیری  نیست

من و این شهپر و این شوکت وجاه                 

                                           عمرم از چیست بدین حد کوتاه؟

تو  بدین   قامت  و   بال   ناساز                      

                                             به چه فن یافته ای  عمر دراز ؟

 پدرم  از  پدر    خویش   شنید                         

                                            که یکی  زاغ  سیه   روی  پلید  ،

با دو صد حیله به هنگام  شکار                    

                                              صد ره از چنگش کرده است فرار

بدرم  نیز  به  تو   دست   نیافت                        

                                               تا   به  منزلگه   جاوید   شتافت

لیک   هنگام   دم   باز   پسین                               

                                            چون تو بر شاخ  شدی جای گزین

از سر  حسرت    با  من   فرمود                           

                                          کاین همان زاغ  پلید  است که بود

عمر من  نیز   به   یغما   رفته است                        

                                          یک گل از صد گل تو نشکفته است

چیست   سرمایه  این  عمر  دراز؟                         

                                       رازی  اینجاست ،   تو    بگشااین   راز

زاغ گفت ار   تو در  این  تدبیری                        

                                        عهد   کن     تا      سخنم      بپذیری

عمرتان ار که  پذیرد   کم و کاست                      

                                            دگری را چه گنه ؟! این  ز شماست

ز  آسمان    هیچ     نیایید    فرود                         

                                              آخر از این  همه  پرواز   چه   سود؟

پدر من که پس از سیسصد واند                     

                                           کان  ا ندرز   بد   و   دانش     و  پند

بارها گفت که   بر   چرخ    اثیر                           

                                           باد ها   راست    فراوان    تأ ثیر

باد ها کز   زبر   خاک    وزند                               

                                       تن    و  جان   را    نرسانند    گزند

هر چه از   خاک   شوی   بالاتر                             

                                         باد  را  بیش  گزند  است  و   ضرر

تا بدانجا که   بر   اوج   افلاک                              

                                         آیت   مرگ   شود    پیک     هلاک

ما از آن، سال بسی یافته ایم                         

                                       کز   بلندی     رخ     بر      تافته ایم

زاغ را میل کند دل  به   نشیب                           

                                          عمر  بسیارش  از  آن  گشته  نصیب

دیگر این خاصیت  مردار   است                          

                                         عمر  مردار  خوران    بسیار     است

گند و مردار  بهین   درمان است                            

                                        چاره ی  رنج  تو  زآن  آسان    است

خیز و زین بیش ره چرخ مپوی                          

                                           طعمه   خویش بر    افلاک    مجوی

ناودان ، جایگهی سخت نکوست                          

ب                                          ه از  آن  کنج  حیاط  و  لب  جوست

من که بس نکته ی  نیکو   دانم                                   

                                          راه  هر   برزن   و   هر     کو     دانم

 خانه ای   در پس   باغی   دارم                                 

                                           وا ندر  آن   گوشه سراغی     دارم

خوان گسترده ی الوانی هست                              

                                              خوردنیهای      فراوانی    هست

 آنچه زآن ،زاغ چنین داد سراغ                            

                                            گند  زاری  بو د   اندر   بس     باغ

بوی بد رفته از آن  تا   ره  دور                               

                                          معدن    پشه ،    مقام      زنبور

نفرتش گشته بلای دل و جان                              

                                             سوزش  و  کوری  دو  دیده  از آن

آن دو همراه رسیدند  از   راه                               

                                          زاغ  بر  سفره ی   خود  کرد    نگاه

گفت : خوانی که چنین الوان است                       

                                               لایق حضرت این  مهمان   است

می کنم شکر که درویش نی ام                          

                                               خجل از  ماحضر  خویش  نی ام

گفت وبنشست وبخورد از آن گند                         

                                                  تا  بیاموزد  از  او   مهمان    پند

 عمر در  اوج  فلک  برده به سر                          

                                                دم زده   در  نفس    باد    سحر

ابر را دیده به  زیر  پر   خویش                         

                                               حیوان   را  همه  فرمانبر  خویش

بارها   آمده  شادان  ز  سفر                             

                                              به  رهش  بسته  فلک  طاق  ظفر

سینه ی کبک و  تذرو  و   تیهو                           

                                              تازه  و گرم  شده   طعمه ی    او،

اینک افتاده بر این لاشه و  گند                        

                                                 باید    از   زاغ     بیاموزد    پند

بوی گندش دل و جان تافته بود                     

                                              حال   بیماری   دق   یافته    بود

دلش از نفرت   و   بیماری   ریش                       

                                          گیج شد ،بست دمی دیده ی خویش

یادش آمد که بر آن   اوج   سپهر                        

                                          هست    پیروزی  و    زیبایی  و مهر

فر وآزادی و  فتح  و  ظفر   است                         

                                         نفس     خرم      باد       سحرست

دیده بگشودو به هرسو نگریست                     

                                          دید   گردش   اثری     زینها     نیست

آنچه بود از همه سوخواری بود                         

                                           وحشت  و نفرت    و    بیزاری    بود

بال بر هم زدو برجست  از   جا                           

                                               گفت:<<کای  یار  ببخشای  مرا

سالها باش و بدین عیش به ناز                            

                                             توو   مردارو    ،تو   و   عمر    دراز

من نی ام در خور این مهمانی                            

                                           گند  و     مردار    تو     را       ارزانی

گر به  اوج    فلکم  باید    مرد                               

                                       عمر   در   گند   بسر   نتوان     برد>>

 

شهپر   شاه   هوا   اوج   گرفت                                 

                                          زاغ   را   دیده   بر او   مانده   شگفت

سوی بالا   شد  و   بالاتر  شد                                 

                                              راست   با   مهر   فلک همسر  شد

لحظه ای چند بر این لوح کبود                          

                                           نقطه ای   بود    وسپس   هیچ   نبود