بهار
۱۳٩۱/۳/٢٤
عبید زاکانی شاعر و نویسنده وطنز پرداز مشهورقرن هشتم هجری ... نظرات() 

 

 

 

نظام الدین عبید الله زاکانی از شاعران و نویسندگان قرن هشتم هجری است و یکی از نکته سنجان و ناقدان روزگارخویش است.وی در سرودن انواع شعر چون قصیده و غزل و رباعی ومثنوی و...توانا است.

  بی گمان وی بزرگترین لطیفه سرا ی ادب فارسی  تا کنون است   و بیشترین شهرت و هنر وی به دلیل طنز پردازی وانتقاد ازکسانی است که از جاده راستی و درستی منحرف شده اندوبه  اخلاق ناپسند  روآورده اند . وارزش کار عبید در این است که  در پس لطیفه های خنده آور و شیرین ،  با تازیانه انتقادهای تند  ونیشدار که در لفافه کنایه پیچیده شده ، سخن خودرا به گوش همگان میرساند. زیرا وی در زمانی بسر می برد که اوضاع و احوال اجتماعی ایران درپی حمله مغول و حکومت بیگانگان ستمگر و فاسد بشدت آشفته است .واین حاکمان جابر انواع ظلم و بیعدالتی را بر مردم روا می دارند.و افرادی چون عبید زاکانی و حافظ نمی توانندبا این همه نامردمی هادم فرو بندند.

عبید در شعر ازاین دوران چنین یاد کرده است:

 

حاصل ز زندگانی ما جز ملال  نیست                وزروزگار   بهره بجز از ملال    نیست

در وضع روزگارنظر کن به چشم عقل             احوال کس مپرس که جای سوال نیست

در موج فتنه ای که   خلایق   فتاده اند          فریاد رس بجز  کرم  ذوالجلال نیست(1)

 

 

نمونه طنز عبید: 

 

حکاىت   

                

 دهقانی در اصفهان به در خانه ی خواجه بهاالدین صاحب دیوان رفت،با خواجه سرا گفت که با خواجه بگوی که خدا بیرون نشسته است با توکاری دارد.با خواجه گفت ، به احضار او اشارت کرد ،چون در آمد پرسید که تو خدایی؟گفت آری .گفت:چگونه ؟گفت : حال آنکه من پیش ده خدا و باغ خدا و خانه خدا بودم،نواب تو ده و باغ و خانه از من به ظلم بستدند، خدا ماند. (1)

 

                                               
حکایت

 

جنازه ای را بر راهی می بردند.درویشی با پسر برسر راه ایستاده بودند.پسر از پدر پرسید که بابا در اینجا چیست ؟ گفت: آدمی . گفت کجا یش می برند ؟ کفت: به جایی که نه خوردنی باشد و نه پوشیدنی،نه نان  ونه هیزم ، نه آتش نه زر ونه سیم،نه بوریا نه گلیم .گفت : بابا مگر به خانه ی ما می برندش.(2)

 

                                               

(1)کلیات عبید زاکانی،تصحیح وتحقیق و شرح پرویز
اتابکی،انتشارات زوار،ص52+

(2)  همان ص480