بهار
۱۳٩۱/٤/٦
ادبیات غنایی -غزلی از غزلسرای نامی سعدی شیرازی و رباعیات خیام ... نظرات() 

 

از در در آمدی ومن از خود  بدر  شدم            

                                           گفتی از این جهان به جهان  دگر  شدم

گوشم به راه تاکه خبر می دهد ز دوست          

                                         صاحب  خبر بیامد و من بی خبر شدم

چون   شبنم   افتاده  بدم  پیش    آفتاب                         

                                             مهرم به جان رسیدوبه عیوق بر شدم

گفتم :  ببینمش   مگرم     درد  اشتیاق           

                                         ساکن شود، بدیدم و مشتاق تر شدم

دستم  نداد  قوت   رفتن  به  پیش   یار                          

                                       چندی به پای رفتم وچندی به سرشدم

تا   رفتنش   ببینم    و  گفتنش بشنوم            

                                       ازپای تا به سرهمه سمع و بصر شدم

من چشم ازوچگونه  توانم نگاه داشت ؟           

                                         که  اول  نظر به  دیدن او دیده ور شدم

بیزارم  از  وفای  تو،یک  روز و یک  زمان           

                                       مجموع اگرنشستم و خرسند اگرشدم

او را خود  التفات  نبودش به  صید   من            

                                     من  خویشتن  اسیر کمند   نظر  شدم

گویند روی سرخ تو ، سعدی ،که زرد کرد؟        

                                        اکسیر عشق  بر مسم افتادو زر  شدم

 معنی  واژه های دشوار:

عِیوق : ستاره ایست سرخ رنگ و روشن در سوی راست کهکشان نزدیک پروین

دیده ور : بینا ، صاحب بصیرت

مجموع نشستن : آسوده خاطر

التفات نبودش : التفات نبود او را

اکسیر :ماده ای که فلزات پست چون مس را به طلا تبدیل می کند

 

منبع:دیوان غزلیات  استاد سخن سعدی ،به کوشش دکتر خلیل خطیب رهبر ، انتشارات مهتاب ،چاپ هشتم،

 

                                                                                       

 

آرامگاه خیام که در محله کهن شادیاخ در  نیشابور است.

 

تندیس خیام در بخارست، پایتخت رومانی

عکس از ویکی بدیا

 

حکیم ابوالفتح (یا :ابو حفص) عمر بن ابراهیم الخیامی نیشابوری از حکما و ریاضیدانان و شاعران بزرگ ایران در اواخر قرن بنجم هجری است . .نیاکان خیام نیز اهل نیشابور بوده اند. خیام در بیشتر علوم زمان خود دست  داشت .اما در حکمت و ریاضیات و نجوم طب و ریاضیات  و شاعری شهرت داشته است .معاصران وی او را در حکمت برابر ابو علی سینا می دانستند .

رباعیات خیام شهرت جهانی دارد .استقبال فراوان از رباعیات وی و تفکر و اندیشه اش در این اشعار باعث شده تا به اغلب زبان های جهان ترجمه شده است .

خیام  در رباعیات افکار فلسفی خود را با زبانی ساده و بدون تکلف در کمال فصاحت و بلاغت سروده است.این فیلسوف تحیر و سرگشتگی و اندوه  خویش را در برابر اسرار جهان و نشناختن عاقبت آدمی و اینکه  راز دنیا و اسرار آن حل نشدنی است بیان داشته است .

 

نمونه هایی از رباعیات خیام نیشابوری :

 

آن قصر که جمشید در او جام گرفت

                                          آهو بچه کرد و  رو به  آرام  گرفت

بهرام که گور می گرفتی همه عمر

                                           دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

                       

                           ×           ×           ×           ×            ×

 

در کارگه کوزه گری رفتم دوش

                                    دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش

نا گاه یکی کوزه بر آورد خروش

                                  کو کوزه گرو کوزه خرو کوزه فروش

 

 

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌                         ×         ×           ×           ×           ×

 

افسوس که نامه ی جوانی طی شد

                                             وان تازه بهار زندگانی طی شد

حالی  که  ورا  نام  جوانی  گفتند

                                        معلوم نشد که او کی آمد کی شد

                    

‌                      ×             ×            ×            ×              ×        

 

  بر  کوزه  گری  بریر  کردم   گذری

                                          از خاک همی نمود هر دم هنری

من دیدم اگر ندید هر بی بصری

                                       خاک  بدرم  در  کف  هر  کوزه گری

 

                   ×            ×            ×             ×            ×

در دایره ای  کآمدن  و رفتن  ماست

                                             آن را نه بدایت  نه  نهایت  بیداست

کس می نزند دمی درین عالم راست

                                            کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست

 

                     ×           ×           ×            ×          ×

هر ذره که بر خاک زمینی بودست

                                         خورشید رخی زهره جبینی بودست

گرد از  رخ  نازنین به آزرم  فشان

                                        کان  هم رخ  و  زلف  نازنینی  بودست

 

                      ×            ×           ×          ×          ×

 

ازجمله ی رفتگان این راه دراز

                                      باز آمده  کیست  تا به ما  گوید  راز

ىس بر سر این دو راهه ی آز و نیاز

                                         تا هیچ نمانی  که   نمی آیی  باز

 

                     ×          ×          ×           ×               ×

 

منبع:رباعیات حکیم عمر -خیام به کوشش نسا حمزه زاده -انتشارات- طلایه -چاب سوم - سال 1374

 

 

 

1374