بهار
۱۳٩۱/٤/۳٠
مقاله- جلوه های گوهر دلفروز در شاهنامه ... نظرات() 

 

    

حکیم فردوسی در نامور نامه یا  شاهنامه خود دمیدن سپیده یا طلوع روشنایی را با
 دیدگاه های متنوع  شاعرانه توصیف گرده است و از خورشید با ده عنوان؛ آفتاب ، خورشید ، خور ، چراغ ، شید ، شمع گیتی فروز ، فروزنده ، گیتی فروز ، گوهردلفروز و هور ، نام برده است .

 

چو برداشت پرده ز پیش آفتاب            

                                       سپیده برآمد ، بپالود خواب 496/ 79

چو برزد سر از کوه خورشید شید          

                                      برآمد سر تاج روز سفید 1654/ 636

ز دریای جوشان چو خور بردمید           

                                  شد آن چادر قیرگون ناپدید 627/ 1623

چو برزد سر از کوه رخشان چراغ         

                                    زمین شد به کردار زرین جناغ 1939/

چو از چرخ بفروخت گردنده شید           

                                     جوانان بیدار دل پر امید 449/ 1113

چو سر زد از کوه رخشنده روز            

                                  پدید آمد آن شمع گیتی فروز 3467/ 1893

که هر بامدادی چو زرین سپر             

                                  ز مشرق برآورد فروزنده سر 80/ 7

سدیگر چو بفروخت گیتی فروز        

                          شب تیره بگریخت از بیم روز 680/ 1625

برین نیز بگذشت یک هفته روز      

                       به هشتم چو بفروخت گیتی فروز 1414/

چو پیراهن زرد پوشید روز            

                                  سوی باختر گشت گیتی فروز371/7021

روان اندرو  گوهر   دلفروز             

                                   کزو روشنایی گرفته ست روز 79/ 7

چو از کوه خنجر برآورد هور             

                                  گریزان شد از خواب بهرام گور 210/1605

 

صور فلکی

 

از اشعار شاهنامه چنین استنباط می شود که فردوسی با نجوم آشنایی داشته و صور فلکی را به خوبی می شناخته است و در اشعار شاهنامه ، دانش متداول متفکران نجوم درباره ستارگان وخصوصیات نجومی آنها و اهمیتشان رابه تصویره کشیداست.بارها در اشعار مختلف درشاهنامه به برجهای فلکی ؛ بره ( حمل ) ، جوزا ( دو کمان ) ،  ، خرچنگ ( سرطان ) ، شیر (اسد ) ، کمان (قوس )  ،  گاو ( ثور ) و ماهی ( حوت )  اشاره نموده است . 

 

 برج بره

 

چو خورشید تابان ز برج بره           

                                  بیاراست روی زمین یکسره 362/ 972

چو خورشید بنمود بالای خویش     

                                    نشست از بر تخت برجای خویش

به زیر  اندر  آورد   برج    بره    
                               جهان چون  می زرد شد یکسره  296-297/ 583

 

   برج دو پیکر

 

چو پیدا شد آن چادر عاجگون             

                                  خور از بخش دو پیکر آمدبرون 160/ 1947

 

  برج خرچنگ

 

چو برزد سر از برج خرچنگ هور  جهان
                                            شد پر از جنگ و آهنگ و شور 744/ 988

چو خورشید برزد ز خرچنگ چنگ            

                                        بدرید پبراهن مشک رنگ 828/ 988

چو برزد ز خرچنگ تیغ آفتاب             

                                    بفرسود ژنگ و بپالود خواب 638/1775

 
 برج شیر

چو خورشید برزد سر از برج شیر          

                                            سپهر اندر آورد شب را به زیر 1325/560

چو برزد سر از برج شیر  آفتاب          

                                بپالید  روز و   بپالود  خواب 250/ 1543

چو برزد سر از برج شیر  آفتاب           

                                     زمین شد به کردار دریای آب 3180/1881

 

  برج کمان

 

چو خورشید از آن پرده آگاه شد        
                                           زبرج کمان بر سر گاه شد 721/ 1124

 

   برج گاو

 

چو خورشید برزد سر از برج گاو        

                                      ز هر سو برآمد خروش چکاو 1000/ 1790

چو خورشید برزد سر از پشت گاو        
                                            زهامون برآمد خروش چکاو 729/ 988

چو خورشید زد پنجه بر پشت گاو        

                                        برآمد ز هامون خروش چگاو 1167/ 690

   برج ماهی

 

ز ماهی چوخورشید بنمود تاج            

                                    برفگند خلعت زمین را ز عاج 4340/ 192

 

برآمدن و سر زدن از کوه

 

بشر همیشه مستغرق قدرت و شکوه خورشید بوده است . زیراخورشید بلندتر و برتر از هر آفریده ای است یکی از جلوه های مهمی که در شاهنامه بدان اشاره شده ، همان جلوه ای است که در اکثر سرزمین ها و شهرهای مختلف با آن آشنا هستند . یعنی جلوه طلوع خورشید از سرکوه و پهن و گسترده شدن نور خورشید در دشت است . در بسیاری از سرزمین ها و روستاهاو شهرها ، کوهستان و سلسله جبال در شرق یا شمال آنها قرار دارد ، بنابراین مردم ساکن اینگونه مکانها ، نور خورشید و تابش آفتاب را ابتدا از سر کوه و بالای قلل سلسله جبالها مشاهده می کنند و این مشاهدات از پیرامون شاعر ، در ذهن وی نقشه می بسته است . حکیم فردوسی نیز از همین جلوه و دیدگاههای متفاوت ، سرزدن سپیده راتوصیف نموده است .

 

  برزدن سپیده از کوه سر

 

سپیده چوبرزد سر از کوه سر            

                                  پدیدآمد از دور رخشان سپر 525/ 1963

 

    برزدن خورشید زرداز سر کوه

 

چو برزد سر از کوه خورشید زرد          

                                             به خم اندر آمد شب لاجورد 60/ 644v 

 

  چوبرزد سر از کوه خورشید شید         

                                                  برآمد سر تاج روز سفید 1654/  

 برزدن چراغ از سر کوه

 

جهان از شب تیره چون  پر زاغ           

                                  همانگه سر از کوه برزد چراغ 74/ 38

چو برزد سر از کوه رخشان چراغ      

                                          زمین شد به کردار زرین جناغ 1939/  1929

 

  برزدن گیتی فروز از سر کوه

 

چو برزد سر از کوه گیتی فروز           

                                    زمین را به ملحم بیاراست روز 2020/ 2108

 

  بفروختن از کوه

 

چو از کوه بفروخت گیتی فروز            

                                            دو زلف شب تیره بگرفت روز 1277/695

 

  پدید آمدن رخشان سپر

 

سپیده چو برزد سر از کوه سر

 

                                  پدید آمد از دور رخشان سپر 535/ 1963

 

  پدید آمدن شمع گیتی فروز

 

چو سر زد از کوه رخشنده روز         

                                 پدید آمد آن شمع گیتی فروز 3467/ 1893

    پدید آمدن کوه یاقوت زرد

 

چو پنهان شدی چادر لاژورد

                               پدید آمدی کوه یاقوت زرد238/1951

 

 تیر شید بر سر کوه

 

چو زد بر سر کوه ، تیر شید

         
                                      جهان شد بسان بلور سپید 395/ 123

   خنجر برآوردن از کوه

 

چو از کوه خنجر برآورد هور             

                                 گریزان شد از خواب بهرام گور 210/1605

 

   سر برکشیدن سپیده از کوه

 

سپیده چو از کوه سر برکشید

            
                                         شد آن دامن تیره شب ناپدید 746/ 876

 

  سر برزدن خورشید  ازکوهسار

 

چو خورشید برزد سر از کوهسار           

                                               بگسترد یاقوت بر پشت گاو 354/ 518

 

  سر زدن روشن چراغ

 

چو سر زد بر کوه روشن چراغ

      
                                          چو دیبا فروزنده شد دشت و راغ 856/ 1407

    سر زدن رخشنده روز از کوه

 

 

چو سر زد از کوه رخشنده روز           

                                         پدید آمد آن شمع گیتی فروز 3467/189

 

  گستردن یاقوت بر پشت قار

 

چو خورشید برزد سر از کوهسار           

                                        بگسترد یاقوت بر پشت قار 354/518

 

کنایه پیراهن و چادر

 

یکی از کنایه هایی که حکیم فردوسی برای برآمدن خورشید ،ظهور روشنائی روز از دل تاریکی شب و پدید آمدن سپیده صبح  بکاربرده است کنایه های؛ انداختن چادر ،
انداختن پیراهن ، دریدن چادر ، دریدن پیراهن ، بریدن چادر ، بریدن پیراهن ، برسر
کشیدن چادر ، پیدا شدن چادر ، پوشیدن پیراهن ، پنهان شدن چادر ، پیدا شدن چادر ،
روشن شدن چادر ، چادر زرد بر سرکشیدن ، ناپدید شدن چادر ، از پرده برون آمدن است .

   انداختن چادر لاژورد

 

بینداخت آن چادر لاژورد               

                                بیاراست گیتی به دیبای زرد 1415/1808

چو خورشید روی هوا کرد زرد             

                                   بینداخت پیراهن لاژورد1558/1661

 

بینداخت آن چادر لاژورد                

                                 بگسترد بر دشت یاقوت زرد 761/1703

بینداخت آن چادر لاژورد              

                                 بیاراست گیتی به دیبای زرد 1415/1808

 
بریدن چادر قیرگون

 

چو خورشید آن چادر قیر گون             

                                     ببرید و از پرده آمد برون 627/349

چو خورشید آن چادر قیر گون             

                                   ببرید و از پرده آمد برون627/349

 

 پنهان شدن چادر

 

چو پنهان شدی چادرلاژورد              

                                  پدید آمدی کوه یاقوت زرد238/ 1951

 

 پیدا شدن چادر

 

چو پیدا شد آن چادر عاجگون             

                                     خور از بخش دو پیکر آمد برون 160/1947

         

                                     

 

 

  پیراهنی از نور یا زرد پوشیدن

 

زمین پوشد از نور پیراهنا                    

                                       شود تیره گیتی بدو روشنا 81/7

چو پیراهن زرد پوشید روز          

                                         سوی باخترگشت گیتی فروز 1730/ 120

 


چادر زردسرکشیدن یا آوردن

 

چو خورشید چادر زرد در سر کشید       

                                            ببد باختر چون گل شنبلید 1913/ 1214

یکی چادر آورد خورشید زرد             

                                             بگسترد بر گنبد لاژورد  3181/ 1881

                             

                                     

دریدن پیراهن

 

چو خورشید برزد ز خرچنگ چنگ          

                                        بدرید پیراهن مشک رنگ 828/ 676

چو خورشید برداشت از چرخ رنگ          

                                   بدرید پیراهن مشک رنگ 1141/1005

بدرید  پیروزه   پیراهنش                

                                  پدید آمد آن لعل رخشان تنش 76/644

چو خورشید پیراهن قیرگون                

                                      بدرید و از پرده آمد برون 367/ 1109

         

 

   دریدن پیراهن شب

 

چو پیراهن شب بدرید روز                

                                    پدید آمد آن شمع گیتی فروز 667/1699

 

  دریدن پیراهن قیرگون

 

چو خورشید پیراهن قیرگون              

                                   بدرید و از پرده آمد برون 367/ 1109

 

 

   دریدن چادر نیلگون

 

چو خورشید ازان چادر نیلگون            

                                      غمی شد بدرید و آمد برون 540/ 664

 

  دریدن چادر مشکبوی

 

بدان گه که خور چادر مشکبوی           

                                           بدرید و بر چرخ بنمود روی734/1627
           

                                   

چو خورشید ازان چادر نیلگون            

                                    غمی شد بدرید و آمد برون 540/664

 

 

 

   روشن شدن چادر لاجورد

 

چو روشن شد آن چادر لاجورد           

                                    جهان شد به کردار یاقوت رزد 600/982

 

 زرین شدن چادر

 

چو زرین شد ان چادر مشکبوی            

                                     فروزنده بر چرخ بنمود روی 328/ 1685

 

 ناپدید شدن چادر قیرگون

 

ز دریای جوشان چو خور بردمید           

                                      شد آن چادر قیرگون ناپدید627/1623

 

 

استعاره تاج

 

چون تاج شاهان از جواهرات رخشان و پر تلوء لوءساخته می شد و حالتی گیرا و چشم نواز داشته است یکی از استعاره های مورد استفاده حکیم فردوسی ، تشبیه سرزدن و برآمدن خورشید به نمودار شدن تاج شاهان بوده است .

 

  برافراختن رخشنده تاج

 

برافراخت خورشید رخشنده تاج          

                                   زمین زرد شد کوه و دریا چو عاج 681/1625

 

  بر آمدن سر تاج

 

چو برزد سر از کوه خورشید شید        

                                  برآمد سر تاج روز سفید 1654/ 636

 

نشان دادن تاج

 

چو خورشید تابنده بنمود تاج            

                                     بگسترد کافور بر تخت عاج 456/ 640

چو خورشید تابنده بنمود تاج            

                                      بگسترد کافور بر تخت چاج 518/ 663

بدان گه که خورشید بنمود تاج         

                                   برآمد نشست از بر تخت عاج 1079/ 754

سیم روز چون شید بنمود تاج            

                                  نشست از بر سیمگون تخت عاج 913/823

ز خاور چو خورشید بنمود تاج           

                                   گل زرد شد بر زمین رنگ ساج 93/ 1537

چو خورشید تابنده بنمود تاج           

                                  زمین شد بکردار رخشنده عاج 1063/1641

ز ماهی چو خورشید بنمود تاج            

                                 برافگند خلعت زمین را ز عاج 4340/1928

 

پیدا شدن شوشه تاج شید

 

چو پیدا شد آن شوشه تاج شید            

                                        جهان شد بسان بلور سپید 610/ 1407

 

 

 تاج بر تخت تاج

 

چو خورشید بنهاد بر تخت تاج            

                                        بکردار زراب شد روی ساج 597/ 1119

 

 نشان دادن تاج

 

دگر روز چون تاج بنمود مهر             

                                زبانه برآمد ز خم  سپهر 30/ 1672

 

  نهادن تاج بر تخت

 

چو خورشید بنهاد بر تخت تاج            

                               بکردار زرآب شد روی ساج 597/ 1119

 

 

   اراستن زمین

 

چو خورشید تابان ز برج بره           

                                 بیاراست روی زمین یکسره 362/ 972

 

   اراستن گیتی به دیبای زرد

 

بنیداخت آن چادر لاژورد                

                            بیاراست گیتی به دیبای زرد1415/180

 

  از پرده برون آمدن

 

چو خورشید پیراهن قیرگون              

                              بدرید از پرده آمد برون 367/1109

 

   از چرخ زنگ برداشتن

 

چو خورشید برداشت از چرخ زنگ           

                                   بدرید پیراهن مشگ رنگ 1141/ 1005

 

   افگندن خلعت عاج بر زمین

 

ز ماهی چو خورشید بنمود تاج           

                                       برفگند خلعت زمین را ز عاج 4340/ 19

 

   برآمدن از راغ

 

دگر روز چون خور برآمد ز راغ           

                              نهاد از بر چرخ زرین چراغ 1160/ 1006

 

  بر آمدن سپیده

 

چو برداشت پرده ز پیش آفتاب            

                                    سپیده برآمد ، بپالود خواب 496/ 79

 

  بر آمدن یاقوت زرد

 

چنین تا سپیده ز یاقوت زرد             

                               برآمد برین سبزه و لاجورد 522/1116

 

برآوردن رخشان سنان

 

چو برزد خور از برج رخشان سنان         

                                    بپیچید شب گرد کرده عنان 1819/ 1034

چو برگشت شب گرد کرده عنان            

                                   سپیده برآورد رخشان سنان 2466/ 1228

 

  بر چرخ روشن شدن

 

چو خورشید بر چرخ روشن شود         

                                 سر کوه چون پشت جوشن شود 150/ 1947

 

  برداشتن زرین سپر

 

چو خورشید برداشت زرین سپر           

                                       زبانه برآورد از چرخ سر 713/ 353

 

 برداشتن رنگ از چرخ

 

چو خورشید برداشت از چرخ رنگ          

                                      بدرید پیراهن مشک رنگ 1141/ 1005

 

  برداشتن پرده ز پیش

 

چو برداشت پرده ز پیش آفتاب            

                               سپیده برآمد ، بپالود خواب 496/ 79

 

  بردمیدن از دریا

 

ز دریای جوشان چو خور بردمید           

                                 شد آن چادر قیرگون ناپدید 627/ 162

 

 

  بردمیدن آفتاب

 

دگر روز چون بردمید آفتاب              

                                    چو زرین سپر می نمود اندر آب 700/1123

دگر روز چون بردمید آفتاب              

                            بپالود کوه و بیالود خواب 55/1599

 

  بردمیدن از دریای جوشان

 

ز دریای جوشان چو خور بردمید           

                                شد آن چادر قیرگون ناپدید 627/ 1623

 

v   برزدن درفش از دریا

 

ز دریا چو خورشید برزد درفش          

                              چو مصقول گشت آن هوای بنفش 541/ 1619

 

  برزدن سر از تیره راغ

 

چو خورشید برزد سر از تیره راغ         

                                      زمین شد بکردار روشن چراغ 207/ 1339

 

  برزدن سر از پشت زاغ

 

چو خورشید برزد سر از پشت زاغ         

                                      زمین شد بکردار روشن چراغ 150/ 1357

 

 برزدن سپیده از کوه سر

 

سپیده چو برزد سر از کوه سر            

                                   پدید آمد از دور رخشان سپر 525/1963

 

    برزدن خورشید زرداز سر کوه

 

چو برزد سر از کوه خورشید زرد         

                                          به خم اندر آمد شب لاجورد 60/ 644

 

  برزدن سنان از نشیب

 

چو خورشید برزد سنان از نشیب           

                               شتاب آمد از رفتن اندر و ریب 75/ 644

 

   برزدن چراغ از سر کوه

 

جهان از شب  تیره چون  پر زاغ            

                                    همانگه سر از کوه برزد چراغ 74/ 38

چو برزد سر از کوه رخشان چراغ        

                                زمین شد به کردار زرین جناغ 1939/ 1929

 

 برزدن شید از سر کوه

 

چو برزد سر ازکوه خورشید شید           

                                     برآمد سر تاج روز سفید 1654/ 636

 

   برزدن گیتی فروز ازسر کوه

 

چو برزد سر از کوه گیتی فروز           

                                      زمین را به ملحم بیاراست روز 2020/2108

 

  برزدن شید از سر چرخ

 

چو برزد سر از چرخ خورشید شید      

                                   جهان گشت چون روی رومی سفید 292/ 654

 

  بر گنبد گشتن

 

چو خورشید تابان به گنبد بگشت          

                                  بکردار آهن بتفسید دشت 1956/  927

   بریدن چادر قیر گون

 

چو خورشید آن چادر قیر گون             

                                   ببرید و از پرده آمد برون 627/ 349

 

  بفروختن از کوه

 

چو از کوه بفروخت گیتی فروز            

                                دو زلف شب تیره بگرفت روز 1277/ 695

 

 بفروختن گردنده شید از چرخ

 

چو از چرخ بفروخت گردنده شید           

                                       جوانان بیدار دل پر امید 449/ 1113

 

   بفروختن گیتی فروز

 

سدیگر چو بفروخت گیتی فروز        

                                         شب تیره بگریخت از بیم روز 680/ 1625

برین نیز بگذشت یک هفته روز      

                                   به هشتم چو بفروخت گیتی فروز 1414/ 1808

  بفروختن گیتی فروز از کوه

 

چو از کوه بفروخت گیتی فروز            

                               دو زلف شب تیره بگرفت روز 1277/ 695

 

  بنمودن بالای خویش

 

چو خورشید بنمود بالای خویش    

                                     نشست از بر تخت برجای خویش

به  زیراندر  آورد   برج   بره       

                              جهان چون می زرد شد یکسره  296-297/ 583

 

  بنمودن رخشان کلاه

 

چو خورشید بنمود رخشان کلاه         

                                 چو سیمین سپر گشت رخسار ماه 446/ 727

 

 بنمودن تابان درفش

 

چو بنمود خورسید تابان درفش          

                                    معصفر شد آن پرنیانی بنفش 1276/ 762

 

 

   بنمودن چهر

 

چو خورشید تابنده بنمود چهر            

                                 خرامان بیامد به خم سپهر 861/ 603

چو خورشید بنمود تابنده چهر            

                               در باغ بگشاد گردان سپهر 243/ 1759

 

 

 بنمودن دست بر چرخ

 

چو خورشید بر چرخ بنمود دست           

                                   شهنشاه بر تخت زرین نشست 89/ 1675

چو خورشید بر چرخ بنمود دست       

                                  رخ تیره شب را به ناخن بخست 1696/ 1029

 

 پرده برداشتن از پیش آفتاب

 

چو برداشت پرده ز پیش آفتاب            

                                    سپیده برآمد ، بپالود خواب 496/ 79

 

  پدید آمدن خورشید رخشنده

 

چو خورشید رخشنده آمد پدید     

                                زمین شد بسان گل شنبلید 551/ 526

 

  پدید آمدن تیغ شید

 

چنین تا پدید آمد آن تیغ شید           

                                  در و دشت شد چون بلور سپید 90/ 1725

 

   پدید آمدن توده شنبلید

 

پدید آمد آن توده شنبلید               

                              دو زلف شب تیره شد ناپدید 244/1759

 

 

 پدید آمدن جام زرد

 

چنین تا پدید آمد آن زرد جام           

                               که حورشید خوانی مرو را به نام 760/1703

 

  پدیدار شدن خورشید تابنده

 

چو خورشید تابنده آمد پدید             

                                    سپیده ز خم کیان بردمید 91/ 645

 

  پدید آمدن رخشان سپر

 

سپیده چو برزد سر از کوه سر            

                                 پدید آمد از دور رخشان سپر 535/ 1963

 

   پدید آمدن زیور تاج مهر

 

برین همنشان تا زخم سپهر               

                                           پدید آمد آن زیور تاج مهر 111/1726

 

  پدید آمدن لعل رخشان

 

بدرید  بیروزه   پیراهنش              

                                 پدید آمد آن لعل رخشان تنش 76/644

 

   پدید آمدن شمع گیتی فروز

 

چو سر زد از کوه رخشنده روز            

                             پدید آمد آن شمع گیتی فروز 3467/1893

 

   پدید آمدن کوه یاقوت زرد

 

چو پنهان شدی چادر لاژورد              

                                  پدید آمدی کوه یاقوت زرد238/ 1951

 

 

 پیدا شدن زرد رخشان چراغ

 

دگر روز چون سیمگون گشت راغ         

                                    پدید آمد آن زرد رخشان چراغ 1471/ 2002

 

   پیدا شدن دیبه زرد رنگ

 

چو پیدا شد آن دیبه زرد رنگ            

                              از و کوه شد همچو پشت پلنگ 64/ 2231

 

 

   تیر شید بر سر کوه

 

چو زد بر سر کوه ، تیر شید             

                                         جهان شد بسان بلور سپید 395/ 123

 

  چادر زرد در سر کشیدن

 

چو خور چادر زرد در سر کشید           

                              ببد باختر چون گل شنبلید 1913/ 1214

 

 جام یاقوت زرد

 

تو گفتی که جامی ز یاقوت زرد           

                                   نهادند بر چادر لاژورد 1940/ 1929

 

 جهان چون روی رومی سفید شدن

 

چو برزد سر از چرخ خورشید شید   

                                     جهان گشت چون روی رومی سفید 449/ 1113

 

   جهان چون می زرد شدن

 

به زیر اندر آورد برج بره              

                          جهان چون می زرد شد یکسره 397/583

 

  خنجر برآوردن از کوه

 

چو از کوه خنجر برآورد هور             

                                  گریزان شد از خواب بهرام گور 210/1605

 

  خنجر کشیدن از نیام

 

چو خورشید خنجر کشید از نیام           

                                       پدید آمد آن مطرف زرد فام 809/ 2058

 

   در باغ گشودن

 

چو خورشید بنمود تابنده چهر            

                                    در باغ بگشاد گردان سپهر 243/1759

 

   درفش بر دریا زدن

 

ز دریا چو خورشید برزد درفش       

                                 چو مصقول گشت آن هوای بنفش 541/ 1619

 

  درفش در هامون زدن

 

چو خورشید برزد به هامون درفش          

                                     دم شب شد از خنجر او بنفش 1078/ 612

 

  زرد شدن روی گیتی

 

چو شد روی گیتی ز خورشید زرد             

                                     به خم اندر آمد شب لاژورد 243/1464

 

 زرد کردن روی هوا

 

چو خورشید روی هوا کرد زرد             

                                     بینداخت پیراهن لاژورد 1558/ 1661

 

 

  زرین چراغ بر چرخ نهادن

 

دگر روز چون خور برآمد ز راغ           

                                  نهاد از بر چرخ زرین چراغ 1160/ 1006

 

   زرین سپر

 

که هر بامدادی چو زرین سپر            

                                 ز مشرق برآورد فروزنده سر 80/ 7

چو خورشید زرین سپر برگرفت         

                              شب تیره زد دست بر سر گرفت 1424/ 1194

چو زرین سپر برگرفت آفتاب              

                                  سر جنگجویان بر آمد ز خواب 232/1340

دگر روز جون بردمید آفتاب              

                              چو زرین سپر می نمود اندر آب 700/1123

 

 

   سپیده برزدن / برآمدن

 

چو برداشت پرده ز پیش آفتاب            

                                     سپیده برآمد ، بپالود خواب496/ 79

سپیده چو برزد ز بالا درفش                

                                  چو کافور شد روی چرخ بنفش 1051/ 1415

 

 ستم بر پرده لاجورد

 

چو خورشید با رنگ دینار زرد           

                                  ستم کرد بر پرده لاجورد  884/ 746

 

   سراپرده زدن  برگنبد لاجورد

 

چو خورشید بر گنبد لاجورد            

                               سراپرده برزد ز دیبای زرد 1063/686

 

  سربرآوردن خورشید

 

چو خورشید رخشان برآورد سر             

                                         سیه زاغ پران فرو برد سر  1049/ 366

 

 

 سر زدن از کوه

 

چو سر زد از کوه رخشنده روز           

                                     پدید آمد آن شمع گیتی فروز 3467/189

 

 سر برزدن  از کوهسار

 

چو خورشید برزد سر از کوهسار         

                                     بگسترد یاقوت بر پشت گاو 354/ 518

 

   سر زدن روشن چراغ

 

چو سر زد بر کوه روشن چراغ      

                                     چو دیبا فروزنده شد دشت و راغ 856/ 1407

 

 سر برکشیدن سپیده از کوه

 

سپیده چو از کوه سر برکشید             

                                   شد آن دامن تیره شب ناپدید 746/876

 

 سرکشیدن چادر زرد

 

چو خور چادر زرد در سر کشید           

                                     ببد باختر چون کل شنبلید 1913/ 1214

 

   سیمگون شدن راغ

 

دگر روز چون سیمگون گشت راغ         

                                     پدید آمد آن زرد رخشان چراغ 1471/ 2002

 

   شمشیر رخشان کشیدن

 

چو خورشید شمشیر رخشان کشید           

                                           شب تیره از بیم شد ناپدید 64/ 569

  کرسی نهادن بر چرخ

 

چو کرسی نهاد از بر چرخ شید       

                                جهان گشت چون روی رومی سفید 147/ 1460

 

   گستردن دیبای زرد

 

چو گسترد خورشید دیبای زرد            

                                 بجوشید دریای دشت نبرد  1485/ 907

 

  گستردن یاقوت زرد

 

تو گفتی که بر گنبد لاجورد             

                                 بگسترد خورشید یاقوت رزد 75/ 38

 

 گستردن یاقوت بر پشت قار

 

چو خورشید برزد سر از کوهسار          

                                     بگسترد یاقوت بر پشت قار 354/ 518

 

  گوهر دلفروز

 

روان اندرو  گوهر   دلفروز             

                                    کزو روشنایی گرفته ست روز 79/ 7

 

 لشکر کشیدن بر چرخ

 

چو خورشید بر چرخ لشکر کشید           

                                            شب تار ، تازنده شد ناپدید 1008/683

 

  معجر از دیبای زرد

 

چو خورشید از آن چادر لاژورد          

                                     یکی معجری کرد دیبای زرد 1647/ 1203v  

ناپدید شدن شب تیره

 

چو خورشید شمشیر رخشان کشید            

                                            شب تیره از بیم شد ناپدید 64/ 569

 

  نشستن بر تخت زرین

 

چو خورشید بر تخت زرین نشست        

                                           شب تیره را رخ به ناخن بخست 776/ 1127

 

   نمودن بالای خویش

 

چو خورشید بنمود بالای خویش          

                                     نشست از بر تخت برجای خویش 296/ 583

 

   نمودن دست بر چرخ

 

چو خورشید بر چرخ بنمود دست        

                                    رخ تیره شب را به ناخن بخست 1696/ 1029

 

 نمودن تابنده چهر

 

چو خورشید بنمود تابنده چهر            

                                     در باغ بگشاد گردان سپهر 243/ 1759

 

 

  نهادن زرین چراغ بر چرخ

 

دگر روز چون خور برآمد ز راغ           

                                    نهاد از بر چرخ زرین چراغ 1160/ 1006

    نهادن جام یاقوت زرد بر چادر لاژور

 

 

تو گفتی که جامی ز یافوت زرد          

                                    نهادند بر چادر لاژورد 3180/ 1881

 

  یاقوت زرد بر سبزه و لاجورد

 

چنین تا سپیده ز یاقوت زرد             

                                  برآمد برین سبزه و لاجورد 522/11166

 

 

منبغ : شاهنامه فردوسی به کوشش ژرویز اتابکی - انتشارات علمی فرهنگی

 

 حجت الله مهریاری